DİVÂNE, GAZÂL, ŞİFÂHEN

“KAMUS NÂMUSURDUR!” 
                        Cemil Meriç

Misalli Büyük Türkçe Sözlük’ten Haftalık Üç Kelime




DİVÂNE:


Farsça dīvāne veya dēvāne ديوانه “deli, cin çarpmış”sözcüğünden alıntıdır.

          1. Çılgın, deli, mecnun:

Hakîkatte ed’ib ü âkıl ol divâne bilsinler (Osman Şems)


         2. sıf. mec. Kendini duygularının coşkunluğuna bırakmış, akılla ilgisini kesmiş, aşkın buyruğu altına girmiş olan kimse meczup, şeydâ :

Dünyâdan el çek ey divâne gönlüm (Pir Sultan Abdal)



Leylâ vü Mecnun vakfıdır geldi müselsel muttasıl
Meşrûtadır zincir-i aşk divâneye (Abdülhak Molla)





GAZÂL:


~ Ar ġazāl غزال [#ġzl] ceylan, antilop (= Aram ˁuzīlā a.a. = Akad χuzālu/uzālu a.a. )

Arapça ġzl kökünden gelen ġazāl غزال “ceylan, antilop”sözcüğünden alıntıdır.

(NOT: Arapça sözcük Aramice/Süryanice aynı anlama gelen ˁuzīlā sözcüğü ile eş kökenlidir. Bu sözcük Akatça aynı anlama gelen χuzālu veya uzālu sözcüğü ile eş kökenlidir. )

     1. Geyik yavrusu, âhû, ceylân:

Gördü ki bir avcı dâm kurmuş
Dâmına gazaller yüz urmuş(Fuzûlî)



Her gazâli sanma kim deşt-i Hoten âhûsudur(Koca Râgıb Paşa)

Olur olmaz gazâli sayd etmem(Muallim Naci)


     2. Edebiyatta sevgili ve sevgilinin güzel gözü.








ŞİFÂHEN:


~ Ar şifāhan شفاهً [zrf.] sözlü olarak, ağızdan < Ar şifāh شفاه [#şfh] ağız, dudak

Arapça şifāhan شفاهً “sözlü olarak, ağızdan” sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça şfh kökünden gelen şifāh شفاه “ağız, dudak” sözcüğünün zarfıdır.



     1. Sözle, ağızdan, söyleyerek:


Kendisine emrinizi şifâhen söyledim(Şemseddin Sami)

Nitekim şifâhen pazarlık olunmaksızın yolcu vapuruna ve iskele kayığına ve kirâ beygirine binmek gibi…(Cevdet Paşa)












Yorumlar

  1. Bazı kelimeler çok güzel! :)

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Kesinlikle öyle. Öğrendikçe tebessüm ettiriyor. :)

      Sil
  2. çok güzel. Farklı kelimeler ve kökenlerini öğrenmek güzel olacak. Teşekkürler.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Benim hep ilgi alanımdaydı. Takip eder bakardım. Sonra burada paylaşmayı düşündüm. Faydalı oluyordur umarım. :)

      Sil
  3. Kelime dağarcığımız artacak böylece :) Ne güzel :)

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Buna vesile olmak mutluluk verici. :)
      Günlük hayatımızda bu kelimelere sık sık yer verirsek daha çabuk yerleştirmiş oluruz dilimize.

      Sil

Yorum Gönder